Wikipedia:Portal:Variant locaj dël piemontèis

PORTAL ëd le VARIANT LOCAJ dël PIEMONTEIS
Categorìa:Pàgine an dialèt dël piemontèis
Ël Piemont an dzora a Commons

Ël but dël Portal ëd le variant locaj dël piemontèis a l'é col d'ambaroné ant un pòst sol tùit j'utiss e tute j'arzòrse ch'a peulo vnì a taj për travajé con le variant locaj dël piemontèis.

An pi, la lista dle variant locaj che la pagina Agiut:Parlà locaj a definìa an fase sperimental e fàita mach con un criteri al 100% pràtich, a ancamin-a a arsèive na prima validassion e sistemassion basà dzora a dla bibiografìa d'arferiment.

Sicurament le variant locaj andividuà a esaurisso pa tute le diferense, sicurament tra na variant e l'autra as podrìa definisse na variant ëd transission; ma ant sa manera sì, com a l'avìa già notà Aristòtil, as podrìa andesse a l'infinì a partissioné. Mèj fërmesse al prim livel, documentà da jë studi d'arferiment.

AntrodussionModifiché

Dël 2007 a l'é surtije lë studi Le lingue del Piemonte[1], arserca fàita da la Region Piemont, dont la part lenghìstica a l'ha com autor Tullio Telmon e Consuelo Ferrier.

Ant lë studi a l'é sità prima ëd tut la koiné (o lenga comun-a) piemontèisa, che a l'é formasse për ij motiv stòrich, econòmich e polìtich bin conossù. La koiné a l'é stàita dovrà për la pi part ëd la litratura piemontèisa e a l'é arconossùa dai parlant com la variant ëd riferiment.

 
Le variant locaj dël piemontèis

Lë studi a elenca peui le variant prinsipaj (ch'as peulo vëddse ant la figura a fianch), con soe particolarità e ij sò confin:

  • Monfrin - Ij confin dël monfrin a son: a nord-ovest le colin-e turinèise, a mesaneuit ël fium Pò, a mesdì ël lissandrin, a sud-ovest ël langhèt, a orient ël lombard. Ël monfrin a l'é motobin diversificà, ma sò teritòri a l'avìa ant ël passà n'unità polìtica bin precisa che a l'ha lassaje un sert nùmer ëd caraterìstiche comun-e al confront ëd la koiné piemontèisa.
  • Lissandrin - A l'ha dle caraterìstiche comun-e con ël monfrin, ma ij parlant a sento soa particolarità lenghìstica e antlora a venta considerelo autònom. L'estension dël lissandrin a l'é pi cit che la provinsa ëd Lissandria. Rispet a j'àutre variant locaj, ël lissandrin a l'é pi vzin al lìgur e a l'emilian.
  • Langhèt - A confin-a a orient con ël monfrin e con ël lissandrin, a mesdì con ël lìgur e a ossident con ël piemontèis sentral. As trata ëd na variant motobin diversificà.
  • Canavzan - A l'é parlà a mesaneuit ëd Turin: a ossident a confin-a con le valade franch-provensaj (Val d'Osta e Vaj ëd Lans), a orient con ël bielèis e ël vërslèis. Lenghisticament a l'é caraterisà da dj'ésit fonétich comun al franch-provensal.
  • Bielèis - L'aira dla provinsa ëd Biela a l'ha dij caràter pròpi sia për cultura che për economìa. Ël bielèis as diferensia netament dal piemontèis sentral, e a s'avzin-a al valsesian.
  • Vërslèis - L'aira dël vërslèis a l'é caraterisà da la presenza ëd variant anté a-i son noanse dël piemontèis sentral e dël lombard, com an tute le zòne ëd transission.
  • Valsesian - A son parlà ant la Val Sesia, da Varal a andé an su.


 
Carta lenghìstica dël piemontèis

Për contr-preuva i podoma confronté la carta lenghìstica dël piemontèis che, prima d'esse donà da l'autor a Wikimedia, a l'é stàita publicà dzora al dissionari sacociàbil "Il piemontese in tasca"[2]. Andand ant ël midem órdin, le zòne stòriche dël Piemont marcà a son:

  • Àut Monfrà e Bass Monfrà, andoa për fòrsa ëd còse as parlerà monfrin;
  • Langhe e Roè, andoa volend compliché as podrìa disse ch'as parla langhet-roerin, ma (arcordand ch'a-i é un comun "Rastlèiře. Vocabolari d'Ařba, Langa e Roé"[3]) podoma simplifiché an disend ch'as parla langhet;
  • Canavèis, andoa as parla canavzan;
  • Valsesia, andoa as parla valsesian.

Se a coste quatr zòne stòriche i-i giontoma lissandrin, bielèis e vërslèis ch'a son parlà ant le provinse dël di d'ancheuj ëd Lissandria, Biela e Vërsèj, i l'oma propi le mideme variant locaj dl'arserca dla Region Piemont.

PartessipantModifiché

J'anteressà ch'as marco sì sota.

  • Utent:Stevo : a l'ha fàit dle pàgine an astësan e an monfrin;
  • Utent:Gian- : a l'ha fàit dle pàgine an lissandrin e an astësan;
  • Utent:Cireseu : a l'ha fàit dle pàgine an valsesian;
  • Utent:Duvilar : a l'ha fàit dle pàgine an valsusin;
  • ...

CategorìeModifiché

Lista dle categorìe ch'a cheujo le vos an sle variant locaj dël piemontèis.

Coste-sì sota a son le categorìe dle variant locaj giustificà da la bibliografìa:


Coste-sì sota a son le categorìe dle variant locaj creà con criteri pràtich o an fase sperimental. A l'é pa dit che soa esistensa a sia giustificà; le vos già scrivùe a saran mantnùe ma, prima dë scrive ëd vos neuve an coste categorìe, a sarìa mej verifiché s'a podèisso pa intré ant le categorìe dë dzora.

  • Categorìa:Pàgine an astësan - a conten 15 vos. S'as varda la mapa lenghìstica dël Piemont, as vëdd che la comun-a d'Ast a dovrìa esse pëssià an mes a Àut Monfrà e Bass Monfrà. L'utent Stevo ch'a l'ha travajà tant an sle vos an Astësan, as definìa chiel midem monfrin. Da ten-e present la stòria e le dimension dla comun-a d'Ast.
  • Categorìa:Pàgine an noarèis - a conten 3 vos. La variant local noarèis as giustìfica mach se a intend ambaroné le parlade dël Piemont che a son tipologicament lombarde.
  • Categorìa:Pàgine an valsusin - a conten 3 vos. A l'é mal fé giustifiché costa variant local. A vorerìa esse na variant periférica, ma as peul pa definisse na variant për minca valada periférica. A-i é da noté che la parlà dla Valsusa a l'é sità ant un cors ëd Lenghìstica General[4].


La categorìa sì-sota a l'era veuida, e a l'é aprofitassne për scanselela:

Ròbe da féModifiché

Lista dle ròbe ch'as antend fé an cost proget.

Vos da scriveModifiché

Lista dle vos ch'a son da scrive për prime.

Vos ëd le variant locaj giustificà da la bibliografìa:

Vos ëd le variant locaj creà con criteri pràtich o an fase sperimental:

ArferimentModifiché

  1. [1] - Tullio Telmon e Consuelo Ferrier - Le lingue del Piemonte - Regione Piemonte, IRES Piemonte - 2007
  2. Fransesch Rubat Borel, Mauro Tosco, Vera Bertolino - Il piemontese in tasca - Assimil Italia - Chivasso 2006
  3. Primo Culasso, Silvio Viberti - Rastlèiře. Vocabolari d'Ařba, Langa e Roé - Gribaudo - Savian 2003
  4. [2] Manuel Barbera - Introduzione alla Linguistica Generale - 2002-2012